Deklaruesi i autorizuar CBAM: kush aplikon, si bëhet aplikimi dhe çfarë roli ka furnitori jashtë BE-së

Rregullorja (BE) 2023/956 e quan deklarues i autorizuar CBAM personin që paraqet deklaratën doganore për mallrat CBAM. Zakonisht ky është importuesi i themeluar në një shtet anëtar të BE-së. Mund të jetë edhe një përfaqësues doganor indirekt, që vepron në emrin e vet, por për llogari të importuesit. Në këtë rast, detyrimet e raportimit dhe ato financiare të CBAM-it i merr përsipër përfaqësuesi.

Importuesi që nuk është i themeluar në BE nuk mund të aplikojë vetë. Ai duhet të caktojë një përfaqësues doganor indirekt në një shtet anëtar, dhe statusin duhet ta ketë ky përfaqësues.

Udhëzimet e Komisionit e thonë qartë: për çdo ton malli të importuar përgjigjet vetëm një deklarues i autorizuar CBAM. Kështu asnjë ton nuk raportohet dy herë dhe asnjë nuk mbetet jashtë.

Rregullorja (BE) 2025/2083, që e thjeshtoi CBAM-in në 2025, e hoqi përjashtimin e vjetër për dërgesat me vlerë të ulët dhe vendosi një prag të vetëm sipas masës. Nëse masa neto e të gjitha mallrave CBAM që importon një importues nuk i kalon 50 tonë për vit kalendarik, ai përjashtohet nga detyrimet CBAM dhe nuk i duhet statusi. Hidrogjeni dhe energjia elektrike nuk hyjnë në këtë prag dhe kanë rregullat e veta.

Pragu llogaritet për çdo importues, për të gjitha mallrat CBAM bashkë. Nuk llogaritet veç për çdo furnitor apo për çdo produkt. Importuesi që pret ta kalojë pragun duhet ta ketë statusin para se të importojë përtej tij. Autoritetet kompetente kombëtare këshillojnë që, kur ka dyshim, të aplikohet: aplikimi mund të tërhiqet në çdo kohë para se të përfundojë vlerësimi.

Aplikimi bëhet në Modulin e Menaxhimit të Autorizimeve (AMM) të Regjistrit CBAM, që e administron Komisioni Evropian. Çdo përdorues hyn me llogari EU Login, të mbrojtur me vërtetim me dy faktorë. Aplikuesit i duhet një numër EORI dhe aplikon në shtetin anëtar ku është i themeluar. Aplikimin e shqyrton autoriteti kompetent kombëtar (NCA) i atij shteti.

Procedurën e përcaktojnë nenet 5 dhe 17 të Rregullores (BE) 2023/956 dhe Rregullorja Zbatuese (BE) 2025/486 për statusin e deklaruesit të autorizuar CBAM, e ndryshuar me Rregulloren Zbatuese (BE) 2025/2549. Sipas autoriteteve kombëtare, vendimi merret deri në 120 ditë kalendarike pasi aplikimi të jetë i plotë. Afati mund të zgjatet kur autoriteti kërkon informacion shtesë.

Importuesit që ishin tashmë në pritje i mbrojti një rregull kalimtar. Sipas nenit 17(7a) të Rregullores CBAM, të shtuar në 2025, importuesi që kishte aplikuar deri më 31 mars 2026 mund të vazhdonte përkohësisht importin derisa vendimi të hynte në fuqi. Kush e humbi këtë afat nuk mund të importojë mallra CBAM mbi pragun pa e marrë statusin.

NCA e jep statusin kur aplikuesi plotëson kriteret e nenit 17 të Rregullores CBAM. Udhëzimet kombëtare i përmbledhin kështu:

• të mos ketë shkelje të rënda ose të përsëritura të rregullave doganore, tatimore, të abuzimit me tregun ose të CBAM-it;
• të ketë kapacitet financiar dhe operacional për t’i përmbushur detyrimet CBAM;
• të jetë i themeluar në shtetin anëtar ku aplikon dhe të ketë numër EORI;
• të japë garanci, sipas nenit 17(5), nëse nuk ka qenë i themeluar gjatë dy viteve financiare para vitit të aplikimit.

Pas autorizimit, deklaruesi merr një numër llogarie CBAM dhe e shënon atë në deklaratat doganore. Për çdo ndryshim të rëndësishëm duhet ta njoftojë NCA-në përmes Regjistrit CBAM.

• Të ndjekë importet sipas kodit CN (kodi tarifor doganor i BE-së, 8 shifra), masës dhe vendit të origjinës, si edhe sipas instalimit (në gjuhën e CBAM: fabrika ose impianti ku prodhohet malli) nga vjen çdo dërgesë.
• Të përcaktojë emetimet e integruara, d.m.th. CO₂ që lëshohet gjatë prodhimit të mallit. I merr nga vlerat reale të verifikuara të operatorit ose nga vlerat standarde (default) të Komisionit. Për shumicën e mallrave, vlerat standarde kanë një shtesë prej 10% në 2026, 20% në 2027 dhe 30% nga 2028.
• Të blejë certifikata CBAM në platformën e përbashkët qendrore, nga shkurti 2027, për importet e vitit 2026.
• Të paraqesë deklaratën vjetore CBAM në Regjistrin CBAM deri më 30 shtator për importet e vitit të kaluar (të parën deri më 30 shtator 2027) dhe të dorëzojë certifikatat që mbulon ajo deklaratë.

Deklaratën mund ta kontrollojnë Komisioni dhe NCA, të cilët mund të vendosin gjoba sipas nenit 26 të Rregullores CBAM.

Prodhuesi në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut, Bosnjë dhe Hercegovinë ose Mal të Zi nuk është deklaruesi dhe nuk mund të bëhet i tillë. Në rregullore, ai është operatori i një instalimi, pra prodhuesi që e drejton fabrikën.

Udhëzimet e Komisionit thonë se operatorët jashtë BE-së nuk janë të detyruar të bëjnë asgjë sipas CBAM, dhe se deklaruesi mund të mbështetet gjithmonë te vlerat standarde. Por kushtet për të përdorur vlerat reale janë ligjore. Emetimet e integruara duhet të monitorohen dhe të llogariten sipas Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2547. Duhet të raportohen në shabllonin e raportit të emetimeve të operatorit, që neni 10 i po këtij akti e bën të detyrueshëm. Së fundi, duhet t’i verifikojë një verifikues i akredituar, sipas nenit 8 të Rregullores (BE) 2023/956. Të dhënat e monitorimit dhe dokumentet mbështetëse duhet të ruhen të paktën gjashtë vjet.

Nëse operatori nuk i plotëson këto kushte, deklaruesi nuk mund t’i përdorë shifrat e tij reale, sido që të jenë. Atëherë deklaruesi deklaron vlerën standarde me shtesë dhe paguan diferencën.

Regjistri CBAM ka një portal të veçantë për operatorët e instalimeve jashtë BE-së: modulin O3CI (operatorët e instalimeve në vende të treta). Regjistrimi është vullnetar, por Komisioni e rekomandon. Operatori hyn me EU Login dhe vërtetim me dy faktorë. Pastaj dërgon një kërkesë për qasje, bashkë me formularin e regjistrimit dhe dokumentet mbështetëse.

Operatori i regjistruar i ngarkon një herë të dhënat e emetimeve për secilin instalim. Pas verifikimit, mund t’i ndajë ato me çdo deklarues që importon mallrat e tij. Deklaruesi sheh një përmbledhje, jo detajet konfidenciale. Në 2027 Regjistri parashikohet të zgjerohet, që operatorët të ndajnë të dhëna edhe me operatorë të tjerë që i përdorin mallrat e tyre si pararendës (lëndë hyrëse që janë vetë mallra CBAM).

Operatori që nuk regjistrohet ia dërgon secilit deklarues veç e veç raportin e emetimeve, të përgatitur në të njëjtin shabllon të Komisionit, dhe raportin e verifikimit në PDF. Deklaruesi i ngarkon vetë në Regjistër dhe sheh të dhënat e plota të raportit.