CBAM në Mbretërinë e Bashkuar: një kufi i dytë karboni nga 1 janari 2027.

Mekanizmi britanik për rregullimin e karbonit në kufi vendos një çmim karboni mbi disa mallra të importuara nga sektorë me rrezik rrjedhjeje të karbonit. Rrjedhja e karbonit do të thotë që prodhimi zhvendoset aty ku karboni nuk paguhet. Qëllimi është që këto mallra të paguajnë një çmim të krahasueshëm me atë që paguajnë prodhuesit britanikë në Sistemin e Mbretërisë së Bashkuar për tregtimin e emetimeve (UK ETS).

Ligji bazë është Pjesa 5 e Finance Act 2026 (Ligji i Financave 2026). Detajet janë në rregulloret e miratuara në 2026, mes tyre CBAM (Calculation of CBAM Rate and Determination of Carbon Price Relief) Regulations 2026, CBAM (Administrative Provisions) Regulations 2026 dhe CBAM (Emissions and Verification) Regulations 2026. Këto plotësohen nga njoftimet me fuqi ligji (force of law notices) dhe nga udhëzimet e HMRC-së në GOV.UK.

Është taksë dhe e administron HMRC. Ndryshe nga CBAM i BE-së, këtu nuk ka certifikata për të blerë e për të dorëzuar. Importuesi paraqet deklaratën (return) dhe paguan detyrimin CBAM.

Nga 1 janari 2027 përfshihen pesë sektorë: alumini, çimentoja, plehrat kimike, hidrogjeni, hekuri dhe çeliku. Kodet tarifore të mallrave (commodity codes) HMRC i publikon në udhëzuesin ku shpjegon cilat mallra i nënshtrohen CBAM-it.

• Qelqi dhe qeramika nuk përfshihen. Të dy ishin në propozimet e para. Në përgjigjen e 30 tetorit 2024, qeveria konfirmoi se produktet e këtyre dy sektorëve nuk do të përfshihen nga 2027.
• Vetëm emetimet direkte. Detyrimi llogaritet mbi emetimet direkte të integruara në mall, përfshirë ato të pararendësve, d.m.th. të lëndëve hyrëse që janë vetë mallra CBAM. Udhëzuesi teknik i HMRC-së thotë se CBAM nuk përfshin emetimet indirekte nga përdorimi i energjisë elektrike. Përfshirja e tyre u shty me Buxhetin e vitit 2025.
• Energjia elektrike nuk është mall i CBAM britanik. CBAM i BE-së e mbulon energjinë elektrike të importuar, ai britanik jo.

Detyrimin e ka importuesi i mallrave CBAM: personi i shënuar në deklaratën e importit kur malli i nënshtrohet detyrimit doganor, edhe nëse deklaratën e bën një agjent, një spediter ose një ndërmjetës doganor. Detyrimin mund ta kenë edhe importues të themeluar jashtë Mbretërisë së Bashkuar. Eksportuesi jashtë vendit nuk është kurrë personi që paguan. Megjithatë, vetëm ai mund t’i japë importuesit të dhënat reale të emetimeve.

Importuesi duhet të regjistrohet te HMRC kur vlera e mallrave CBAM që importon arrin pragun prej £50,000. Pragu kontrollohet në dy mënyra:

• Kontrolli i 12 muajve të kaluar: në ditën e parë të çdo muaji, mallrat CBAM të importuara në 12 muajt e mëparshëm arrijnë gjithsej £50,000 ose më shumë.
• Kontrolli i 30 ditëve të ardhshme: importuesi pret të importojë mallra CBAM me vlerë £50,000 ose më shumë brenda 30 ditëve të ardhshme.

Importet para 1 janarit 2027 nuk llogariten. Regjistrimi hapet më 1 janar 2028, dhe për vitin e parë kalendarik bizneset kanë kohë të regjistrohen deri më 31 janar 2028. Kush e merr detyrimin para se të hapet regjistrimi duhet të mbajë evidencë për të gjitha mallrat CBAM që importon nga 1 janari 2027.

Periudha e parë tatimore zgjat 12 muaj. Pas saj, deklaratat bëhen çdo tremujor.

Datat janë ato të përmbledhjes së HMRC-së, e cila parashikon një kalim gradual drejt një afati dymujor për deklaratën dhe pagesën. Për regjistrim, deklaratë ose pagesë të vonuar dhe për gabime zbatohen gjobat e zakonshme të HMRC-së. Shmangia mashtruese e detyrimit është vepër penale.

Nuk ka një normë të vetme për të gjithë. Qeveria llogarit një normë për çdo sektor, në paund për ton CO₂e, dhe e publikon në fillim të çdo tremujori, duke nisur nga 1 janari 2027. Norma që zbatohet varet nga sektori i mallit dhe nga tremujori kur malli importohet.

Pika e nisjes është UK ETS: mesatarja e çmimeve të mbylljes në ankandet e UK ETS gjatë një tremujori referues. Pastaj norma ulet, sepse prodhuesit britanikë të atij sektori ende marrin leje falas të emetimit. Ulja llogaritet me një përqindje bazë të lejeve falas dhe me një faktor reduktimi që pasqyron heqjen graduale të tyre:

Norma CBAM = çmimi mesatar i UK ETS × [1 − (përqindja bazë e lejeve falas × faktori i reduktimit)]

Detyrimi për një ngarkesë është pesha e saj × intensiteti i emetimeve (real ose standard, në tCO₂e për ton) × norma e sektorit, minus lehtësimin për çmimin e karbonit, nëse ka.

Për çdo import, importuesi deklaron intensitetin e emetimeve, në tCO₂e për ton mall. Ka dy mundësi:

• Emetimet reale të verifikuara të instalimit jashtë vendit (në gjuhën e CBAM: fabrika ose impianti ku prodhohet malli). Ato monitorohen gjatë një viti kalendarik, nga 1 janari deri më 31 dhjetor. I mbështet një raport verifikimi, ose një përmbledhje verifikimi për mallin konkret, nga një verifikues i akredituar që i plotëson kushtet. Për mallrat e importuara në 2027, importuesi përdor intensitetin e verifikuar më të fundit për 2027, ose atë të vitit të mëparshëm kalendarik nëse i 2027 nuk është gati. Nga 2028 mund të përdorë shifrën e verifikuar më të fundit nga cilido prej dy viteve kalendarike para importit.
• Vlerat standarde (default) që publikon qeveria. Ka një vlerë standarde për çdo mall CBAM, të njëjtë për çdo vend origjine, në tCO₂e për ton. Kur për mallin përfundimtar përdoret vlera standarde, për pararendësit nuk lejohen të dhëna reale.

Sipas rregullave britanike, verifikuesi duhet të jetë i akredituar nga një organ që është anëtar i plotë i Global Accreditation Cooperation, sipas ISO/IEC 17029:2019 dhe ISO 14065:2020. Udhëzuesi teknik i HMRC-së kërkon të paktën një vizitë fizike në fabrikë gjatë verifikimit. Vizita mund të anashkalohet ose të zëvendësohet me një vizitë virtuale vetëm në kushte të ngushta. Pragu i materialitetit, pra sa i madh mund të jetë një gabim para se të konsiderohet i rëndësishëm, është 5% e intensitetit të emetimeve të mallit. Për anën e BE-së shihni verifikimin CBAM.

Nëse emetimet e integruara i janë nënshtruar tashmë një çmimi karboni që pranohet në vendin e prodhimit, importuesi mund të kërkojë lehtësim. Lehtësimi gjithsej nuk mund ta kalojë detyrimin CBAM. HMRC mban një listë të skemave që pranohen sot, të hartuar me informacionin deri më 19 qershor 2026. Sipas vetë HMRC-së, lista nuk është e plotë. Në të janë EU ETS dhe Sistemi i Malit të Zi për tregtimin e emetimeve. Kur një prodhues nga Mali i Zi paguan në skemën e vet kombëtare, dëshmia e kësaj pagese bëhet pjesë e asaj që kërkon blerësi britanik.

Në samitin Mbretëria e Bashkuar–BE të 19 majit 2025, të dyja palët ranë dakord në dokumentin e mirëkuptimit (Common Understanding) të punojnë për lidhjen e UK ETS me EU ETS. Ato thanë se lidhja duhet të krijojë kushtet që mallrat e secilës palë të përjashtohen nga CBAM i palës tjetër. Këshilli i BE-së e autorizoi Komisionin të hapë negociatat më 13 nëntor 2025.

Deri më 6 nëntor 2026 nuk është publikuar asnjë marrëveshje për lidhjen, dhe përmbledhja e HMRC-së thotë se aktualisht asnjë juridiksion nuk përjashtohet nga CBAM britanik. Sipas shtypit në fillim të nëntorit, palët presin të shpallin përfundimin e negociatave në samitin BE–Mbretëria e Bashkuar të 20 nëntorit 2026. Edhe atëherë, përjashtimet nga CBAM vlejnë vetëm pasi secila palë të ndryshojë ligjet e veta.