Verifikimi CBAM: kush verifikon, kur dhe çfarë kontrollon verifikuesi

Pas thjeshtimit të vitit 2025, emetimet e integruara në mallra, përveç energjisë elektrike, mund të përcaktohen në dy mënyra: nga emetimet reale ose me vlerat standarde të Komisionit. Neni 8 i Rregullores (BE) 2023/956 është i qartë: emetimet reale të integruara që deklaron deklaruesi i autorizuar CBAM duhet t’i verifikojë një verifikues i akredituar. Pa një raport verifikimi pozitiv, deklaruesi nuk mund t’i përdorë vlerat reale dhe kalon te vlerat standarde.

• Vlera reale: verifikimi është i detyrueshëm, me një raport verifikimi për çdo instalim, për periudhën e raportimit. Për mallrat e importuara në 2026, kjo periudhë është viti kalendarik 2026.
• Vlera standarde: emetimet e integruara nuk verifikohen. Deklaruesi përdor vlerën për mallin dhe vendin e origjinës, me shtesën që vlen për atë vit.
• Kombinim i të dyjave: operatori mund të përdorë të dhëna reale për procesin e vet dhe vlera standarde për pararendësit që blen (lëndët hyrëse që janë vetë mallra CBAM). Pjesa reale prapë duhet verifikuar. Nëse të dhënat reale për një pararendës vijnë nga një operator tjetër, ato duhet të mbështeten në raportin e verifikimit të atij operatori, për periudhën e raportimit të pararendësit.

Verifikuesi CBAM është një person juridik i akredituar sipas nenit 18 të Rregullores CBAM dhe Rregullores së Deleguar të Komisionit (BE) 2025/2551, që zbatohet nga 1 janar 2026. Rregullat kryesore:

• Akreditimi nga një organ kombëtar akreditimi në një vend të BE-së ose të ZEE-së. Verifikuesit me seli në BE zakonisht aplikojnë në shtetin e tyre anëtar. Verifikuesit me seli jashtë BE-së mund të aplikojnë te cilido organ kombëtar akreditimi që ofron akreditim për CBAM. Organet kombëtare nisën akreditimet në prill 2026.
• EN ISO/IEC 17029:2019 është standardi që duhet të ndjekë verifikimi, bashkë me procedurat në Aneksin II të Rregullores së Deleguar.
• Akreditimi sipas grupeve të aktiviteteve. Akreditimi jepet për grupet e aktiviteteve në Aneksin I, si çimentoja, hekuri dhe çeliku, ferrolidhjet, alumini dhe plehrat kimike. Verifikuesi mund të lëshojë raporte vetëm për grupet që i mbulon akreditimi i tij.
• Pavarësia. Verifikuesi duhet të jetë i pavarur nga operatori. Ai nuk mund t’i ofrojë konsulencë ose asistencë teknike që ndihmon në ndërtimin e procesit të monitorimit dhe raportimit. Firma që jua ngriti sistemin e monitorimit nuk mund ta verifikojë atë.
• Rotacioni. Auditori kryesues që ka bërë pesë verifikime vjetore për një instalim nuk mund ta verifikojë atë instalim për tre vjet.
• Vlefshmëria. Certifikata e akreditimit vlen jo më shumë se pesë vjet.
• Regjistri. Verifikuesit e akredituar regjistrohen në Regjistrin CBAM dhe nga 1 janar 2027 i lëshojnë aty raportet e verifikimit.

Komisioni ka thënë se do ta publikojë listën e verifikuesve të akredituar CBAM në faqen e vet për verifikimin. Deri atëherë, kërkojini verifikuesit certifikatën e akreditimit dhe grupet e aktiviteteve që mbulon, dhe kontrollojini ato te organi i akreditimit.

Neni 5(5) i Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2547 e detyron operatorin të hartojë dhe të zbatojë një plan monitorimi. Plani duhet të ketë të paktën elementet e pikës A.5 të Aneksit II, nga data dhe versioni i planit deri te metodat për çdo proces prodhimi. Ky është dokumenti që verifikuesi lexon i pari. Ai tregon çfarë monitorohet, si mblidhen dhe kontrollohen të dhënat dhe si llogariten emetimet e integruara.

• Plani shkruhet në anglisht, njësoj si raporti i emetimeve të operatorit.
• Metodologjia mund të ndryshohet vetëm kur ka arsye objektive. Të paktën një herë në vit, operatori kontrollon nëse ka dalë ndonjë burim më i mirë të dhënash.
• Kur mungojnë të dhëna, vlerat zëvendësuese duhet të jenë vlerësime konservative, pra që nuk i nënvlerësojnë emetimet.
• Dokumentacioni i plotë ruhet në instalim të paktën gjashtë vjet pas periudhës së raportimit.
• Operatori duhet t’i marrë parasysh rekomandimet për përmirësim në çdo raport verifikimi.

Verifikuesi vlerëson metodat që përshkruan plani dhe kontrollon nëse të dhënat e raportuara i ndjekin në të vërtetë.

Rregullorja Zbatuese (BE) 2025/2546 për parimet e verifikimit zbatohet nga 1 janar 2026. Ajo përcakton kur verifikuesi duhet të vijë personalisht:

• Viti i parë që i nënshtrohet verifikimit: vizitë fizike në fabrikë, në çdo rast.
• Vizitë virtuale në vend të saj: e mundur në një vit të mëvonshëm, nëse në periudhën e raportimit menjëherë para saj është bërë vizitë fizike, instalimi nuk ka ndryshuar ndjeshëm, verifikuesi ka qasje në distancë në gjithçka që i duhet dhe analiza e tij e rrezikut e lejon.
• Pa vizitë fare: heqja e vizitës kërkon vizita fizike në dy periudhat e mëparshme të raportimit, me kushte të ngjashme.
• Forcë madhore: vizita virtuale lejohet edhe kur rrethana serioze, të jashtëzakonshme dhe të paparashikueshme, jashtë kontrollit të operatorit, e pengojnë vizitën fizike.

Në fabrikë, verifikuesi shikon matësit dhe sistemet e monitorimit dhe flet me stafin. Kontrollon kufirin e instalimit, proceset e prodhimit dhe nëse janë përfshirë të gjitha lëndët djegëse dhe materialet që shkaktojnë emetime. Pastaj kontrollon një mostër nga regjistrimet që qëndrojnë pas raportit. Kur vendos ta zëvendësojë vizitën ose ta heqë atë, verifikuesi duhet ta njoftojë operatorin pa vonesë.

Verifikuesi duhet të arrijë në siguri të arsyeshme që raporti i emetimeve të operatorit nuk ka pasaktësi materiale dhe mospërputhje materiale. Pragu i materialitetit tregon sa i madh mund të jetë një gabim para se të konsiderohet i rëndësishëm. Neni 5(1) i Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2546 e vendos pragun sasior në 5% të emetimeve specifike të integruara gjithsej dhe në 5% të lejeve falas specifike të integruara gjithsej. Pragu zbatohet për ton të çdo malli, sipas kodit CN (kodi tarifor doganor i BE-së, 8 shifra).

Pragu 5% nuk është zonë e sigurt. Edhe nën të, verifikuesi gjykon profesionalisht natyrën e gabimeve, pasaktësitë që mblidhen bashkë dhe parametrat që përqindja nuk i kap.

Përmbajtjen e përcaktojnë neni 6 i Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2546 dhe aneksi i saj. Raporti plotësohet në shabllonin elektronik të Komisionit në Regjistrin CBAM dhe përfshin:

1. Identifikimin e operatorit, të instalimit, të raportit të emetimeve që u verifikua dhe të verifikuesit.
2. Vetë verifikimin: ekipin, vizitat në fabrikë, bazën e verifikimit (përfshirë materialitetin), verifikimin e instalimit dhe të të dhënave të tij, si dhe të të dhënave për pararendësit.
3. Raportin përmbledhës të emetimeve të operatorit.
4. Për energjinë elektrike të importuar, një shtojcë të veçantë për deklaruesin.

Deklarata e verifikimit thotë nëse verifikuesi arrin në përfundimin, me siguri të arsyeshme, se raporti nuk ka pasaktësi materiale dhe mospërputhje materiale. Ajo rendit pasaktësitë dhe mospërputhjet që u gjetën dhe u korrigjuan, ato që mbeten dhe nëse janë materiale, si dhe rekomandimet për përmirësim. Deklarata mban datë dhe nënshkrim.

Operatori e përgatit raportin e emetimeve dhe përmbledhjen në shabllonet e Aneksit IV të Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2547. Nëse është i regjistruar në Regjistrin CBAM, ia dërgon verifikuesit aty. Nëse jo, ia dërgon në mënyrë tjetër.

Asnjë rregullore nuk vendos një afat të vetëm për raportin e verifikimit të operatorit. Por deklaruesit i duhet ky raport para se të deklarojë me vlera reale. Verifikuesit e planifikojnë punën shumë përpara, prandaj afati i vërtetë është data kur verifikuesi juaj ka kohë për ju.

CBAM-i i Mbretërisë së Bashkuar (UK CBAM), që nis më 1 janar 2027, ka rregullat e veta. Emetimet reale që i raportohen HMRC-së (administratës tatimore dhe doganore britanike) duhet t’i verifikojë si të kënaqshme një verifikues i akredituar nga një organ që është anëtar i plotë i Global Accreditation Cooperation, sipas ISO/IEC 17029:2019 dhe ISO 14065:2020. Udhëzimet teknike të HMRC-së kërkojnë të paktën një vizitë fizike në fabrikë gjatë procesit të verifikimit. Vizita virtuale ose heqja e vizitës lejohen vetëm me kushte të kufizuara. Pragu i materialitetit është 5% e intensitetit të emetimeve të mallit. Monitorimi mbulon një vit kalendarik, dhe pagesa britanike llogaritet vetëm mbi emetimet direkte.

Kërkesat për akreditim në BE dhe në Mbretërinë e Bashkuar janë të ndara. Nëse shitni në të dyja tregjet, pyeteni verifikuesin nëse është i akredituar për të dy regjimet. Krahasimin e plotë e gjeni te CBAM-i i Mbretërisë së Bashkuar.

Karbon360 nuk verifikon, nuk certifikon dhe nuk miraton emetime, dhe nuk është verifikues. Është softuer për menaxhimin e karbonit që operatori e përdor për t’i mbajtur të dhënat ashtu siç i shqyrton verifikuesi:

Plani i monitorimit mbetet dokument i operatorit. Karbon360 mban regjistrimet që përshkruan plani, kështu që plani dhe të dhënat thonë të njëjtën gjë. Si dalin shifrat e kemi shpjeguar te metodologjia.