Shablloni i komunikimit CBAM: çfarë ka skedari Excel dhe çfarë ndryshon në 2026

Shablloni është një skedar Excel që e ka përgatitur për Komisionin Evropian konsulenti i tij, Umweltbundesamt GmbH Austria. Qëllimi, siç thuhet në vetë skedarin, është ta lehtësojë komunikimin mes operatorëve të instalimeve në vende të treta dhe deklaruesve që i raportojnë mallrat e tyre. Instalimi, në gjuhën e CBAM, është fabrika ose impianti ku prodhohet malli. Operatori është prodhuesi që e drejton atë. Shablloni u bë për periudhën kalimtare sipas Rregullores Zbatuese (BE) 2023/1773, kur importuesit dorëzonin raporte tremujore dhe nuk paguanin asgjë.

Operatori i fut një herë të dhënat e fabrikës. Formulat e skedarit i ndajnë emetimet sipas proceseve të prodhimit, llogaritin emetimet specifike të integruara (SEE) për ton produkt për çdo mall dhe plotësojnë fletët përmbledhëse që i duhen importuesit. Bashkë me shabllonin, Komisioni publikoi shembuj për çimenton, aluminin, plehrat kimike, hidrogjenin dhe çelikun. Në fund të periudhës kalimtare qarkullonte versioni 2.1.1, i datës 13 dhjetor 2024. Numrin e versionit e gjeni në fletën e parë.

E plotëson operatori i instalimit, pra kompania që e drejton fabrikën ku prodhohet malli. Vetëm ai ka leximet e matësve, faturat e karburantit, regjistrat e prodhimit dhe të dhënat e proceseve që kërkon skedari. Importuesi e merr rezultatin, por nuk mund ta nxjerrë vetë.

Nuk e plotëson as tregtari ose kompania e shitjes. Kur malli kalon nëpër ndërmjetës, udhëzimet e Komisionit presin që kërkesa t’i shkojë operatorit të fabrikës që e ka prodhuar.

Nga 1 janari 2026, baza ligjore për llogaritjen e emetimeve të integruara është Rregullorja Zbatuese (BE) 2025/2547. Kjo sjell tri ndryshime:

• Raporti bëhet i detyrueshëm. Kur emetimet e integruara llogariten me të dhëna reale, operatori përgatit çdo vit raportin e emetimeve të operatorit dhe një përmbledhje të tij. Për këtë përdor shabllonin e pikave 1.1 dhe 1.2 të Aneksit IV të RZ (BE) 2025/2547, të cilin neni 10 e bën të detyrueshëm. Për energjinë elektrike me vlera reale shtohet një shtojcë e veçantë për secilin deklarues.
• Duhet verifikimi. Vlerat reale përdoren vetëm kur i ka verifikuar një verifikues i akredituar sipas nenit 8 të Rregullores (BE) 2023/956 dhe ka lëshuar raport pozitiv verifikimi. Autoritetet kombëtare ua kanë tërhequr vëmendjen deklaruesve: në fazën e plotë nuk mjafton të plotësosh shabllonin e komunikimit të periudhës kalimtare.
• Raportohet viti kalendarik. Periudha e raportimit është viti kalendarik i prodhimit. Raporti përgatitet pasi mbyllet viti.

Në udhëzimet për fazën e plotë, të 14 gushtit 2026, Komisioni shkruan se me to vjen edhe një shabllon elektronik, me të cilin operatorët u dërgojnë informacionin deklaruesve dhe Regjistrit CBAM. Sipas tyre, shablloni Excel i Komisionit e nxjerr vetë edhe raportin përmbledhës.

Shumë importues në BE dërgojnë pyetësorin e tyre CBAM për furnitorët ose formularin e tyre për të dhënat, para skedarit të Komisionit ose në vend të tij. Formati ndryshon nga një importues te tjetri. Përmbajtja jo, sepse e cakton i njëjti ligj: të dhënat e instalimit, mallrat sipas kodit CN (kodi tarifor doganor i BE-së, 8 shifra), metodat e prodhimit, emetimet e ndara sipas proceseve, pararendësit, energjia elektrike me faktorin e saj të emetimit dhe periudha e raportimit. Pararendësit janë lëndët hyrëse që janë vetë mallra CBAM, p.sh. klinkeri për çimenton.

Të gjitha pyetjet merrni nga të njëjtat të dhëna. Kur të dhënat e fabrikës janë të plota, çdo pyetësor del si eksport prej tyre. Kur nuk janë, çdo pyetësor bëhet një vlerësim më vete, dhe më vonë verifikuesi duhet t’i pajtojë me njëri-tjetrin. Për deklaratën, fjalën e fundit e ka raporti i verifikuar i emetimeve të operatorit.

• Totali i kompanisë në vend të të dhënave për fabrikën. Emetimet monitorohen për çdo instalim veç e veç dhe ndahen sipas proceseve të prodhimit. Dy fabrika në të njëjtën adresë mbeten dy instalime.
• Proceset e prodhimit të ndara gabim. Shablloni kalimtar kërkonte procese të veçanta kur të njëjtën kategori mallrash e prodhonin metoda të ndryshme. Sipas RZ (BE) 2025/2547, një proces përfshin mallrat me të njëjtën njësi funksionale dhe, kur është rasti, të gjitha metodat e prodhimit që përdoren në instalim. Ndiqni strukturën e 2026, jo atë të vitit të kaluar.
• Faktor i rrymës pa burim. Skedari kërkon faktorin e emetimit të energjisë elektrike që keni konsumuar dhe metodën me të cilën e keni përcaktuar. Një mesatare e BE-së e shënuar pa burim është lloji i shifrës që verifikuesi e vë në pikëpyetje.
• Pararendës pa origjinë. Për çdo pararendës të blerë duhet vendi i origjinës, masa dhe nëse emetimet e tij të integruara janë të matura apo vlera standarde. Kur origjina nuk dihet, përdoret vlera standarde e Komisionit për origjinë të panjohur, e cila është vendosur lart.
• Vlerësime vjetore në vend të regjistrimeve. Verifikuesi merr si mostër leximet mujore të matësve dhe faturat. Shifrat e shënuara një herë në vit rrallë e kalojnë vizitën e tij.
• Skedari trajtohet si i përfunduar. Derisa verifikuesi të lëshojë raport pozitiv, shifrat janë draft i operatorit, sado me kujdes të jetë plotësuar skedari.

Raportet e para të emetimeve të operatorit mbulojnë vitin kalendarik 2026. Me plan monitorimi, regjistrime mujore dhe verifikues të angazhuar herët, raporti mund të jetë gati në muajt e parë të 2027. Pa to, deklaruesi detyrohet të përdorë vlerat standarde. Komisioni këshillon që verifikuesi të kontraktohet herët në periudhën e raportimit. Shumë nga puna e verifikimit, duke nisur nga plani i monitorimit, mund të bëhet gjatë vitit.

Hapat më poshtë ndjekin radhën që del nga rregullorja.