Çmimi i certifikatës CBAM: si caktohet dhe si del kostoja

Certifikatat CBAM nuk kanë treg të vetin ku formohet çmimi. Sipas nenit 21 të Rregullores (BE) 2023/956, Komisioni e llogarit çmimin si mesatare të ponderuar të çmimeve me të cilat mbyllen ankandet e lejeve të EU ETS gjatë periudhës përkatëse. Metoda e hollësishme dhe rregullat e publikimit janë në Rregulloren Zbatuese (BE) 2025/2548 për llogaritjen dhe publikimin e çmimeve të certifikatave CBAM.

Ky është vetë qëllimi i mekanizmit: importuesi paguan për emetimet e integruara të njëjtin çmim karboni që paguan prodhuesi në BE për emetimet e veta.

Për vitin 2026 Komisioni publikon katër çmime, një për çdo tremujor. Çdo çmim llogaritet në javën e parë kalendarike pasi mbyllet tremujori. Ai vlen për certifikatat e emetimeve në mallrat CBAM të importuara gjatë atij tremujori.

Pra, i njëjti mall i importuar në mars dhe në gusht 2026 paguhet me çmime të ndryshme, edhe pse certifikatat për të dyja dërgesat blihen në vitin 2027.

Nga viti 2027 Komisioni llogarit dhe publikon çmimin çdo javë. Kështu, për mallrat e importuara nga 2027 e tutje, çmimi është më afër tregut të EU ETS në kohën kur blihen certifikatat. Askush nuk jua thotë dot këtë çmim përpara. Çdo shifër për të ardhmen është supozim për EU ETS dhe duhet paraqitur si supozim.

• Nga shkurti 2027 deklaruesit e autorizuar blejnë certifikata në platformën e përbashkët qendrore, sipas nenit 20 të Rregullores CBAM. Fillohet me certifikatat për importet e vitit 2026.
• Deri më 30 shtator 2027 deklaruesi dorëzon deklaratën e parë vjetore CBAM, për importet e vitit 2026, dhe bashkë me të certifikatat që i detyrohet.
• Nga viti 2027 autoritetet kombëtare kompetente përshkruajnë një rregull tremujor: në fund të çdo tremujori, deklaruesi mbi prag duhet të ketë në llogari certifikata për të paktën 50% të emetimeve të integruara në mallrat që ka importuar që nga fillimi i vitit.
• Riblerja: pas dorëzimit, deklaruesi mund të kërkojë që certifikatat që i kanë mbetur në llogarinë e Regjistrit t’i blihen mbrapsht. Kërkesa bëhet deri më 31 tetor të vitit kur janë dorëzuar certifikatat.

Certifikata blen vetëm deklaruesi i autorizuar CBAM. Eksportuesi jashtë BE-së nuk blen dhe nuk mban kurrë certifikata.

Udhëzimet e Komisionit i bashkojnë nenet 7, 9 dhe 31 të Rregullores CBAM në një formulë. Ajo jep numrin e certifikatave që detyrohen për çdo mall të importuar g:

Certifikatat(g) = max[0 ; SEE(g) − SEFA(g) − SECPP(g) ÷ RP] × M(g)

• SEE: emetimet specifike të integruara të mallit, në tCO₂e për ton produkt, nga raporti i verifikuar i operatorit (prodhuesit që e drejton fabrikën) ose nga vlera standarde e Komisionit;
• SEFA: lejet falas të emetimit për ton produkt, d.m.th. vlera referuese (benchmark) e shumëzuar me faktorin CBAM (shihni vlerat referuese CBAM);
• SECPP ÷ RP: çmimi i karbonit që është paguar realisht në vendin e prodhimit dhe që pranohet, pa kthimet, i shndërruar në certifikata me çmimin referues, që është mesatarja vjetore e çmimeve të certifikatave CBAM;
• M: sasia e importuar gjatë vitit, në tonë.

Kostoja del duke shumëzuar numrin e certifikatave me çmimin që vlen. Nëse rezultati brenda kllapave është negativ, detyrimi është zero.

Shifrat më poshtë janë ilustrim. Nuk janë ofertë dhe as parashikim. Merren nga shufrat e armaturës në fabrikën demo të Karbon360, që e shihni më poshtë në këtë faqe.

• Malli: shufra armature, CN 7214 20 00, metoda e prodhimit (C).
• Emetimet specifike të integruara: 2.622 tCO₂e/t, vetëm direkte, sepse për hekurin dhe çelikun paguhen vetëm emetimet direkte.
• Sasia e importuar në BE në vitin 2026: 1,000 t.
• Lejet falas: për ilustrim, vlera referuese për gjithë zinxhirin e metodës (C), 1.364 tCO₂e/t, × faktori CBAM 97.5% × CSCF 1.0 = 1.330 tCO₂e/t.
• Në vendin e prodhimit nuk është paguar çmim karboni.

(2.622 − 1.330) × 1,000 t = 1,292 certifikata

Me çmimin e tremujorit të tretë 2026, €82.32, kjo bën rreth €106,375. Me supozimin prej €70, që është shifra në ekranin demo, bën rreth €90,455. Nëse në vend të të dhënave reale përdoret vlera standarde, emetimet e integruara përfshijnë edhe shtesën mbi vlerat standarde, dhe numri i certifikatave rritet bashkë me to.

Çmimi i certifikatës është i njëjtë për çdo importues. Kur dy furnitorë shesin të njëjtin produkt, dallimi është te numri i certifikatave që mbart malli i secilit:

• Të dhëna reale, jo vlera standarde. Vlerat standarde vendosen lart dhe çdo vit marrin një shtesë. I zëvendësojnë vlerat reale, të monitoruara sipas Rregullores Zbatuese (BE) 2025/2547 dhe të verifikuara nga një verifikues i akredituar.
• Metoda e duhur e prodhimit. Metoda përcakton vlerën referuese, dhe vlera referuese përcakton sa zbritet.
• Të dhënat për pararendësit. Pararendësit me të dhëna të verifikuara nga furnitori, ose me origjinë nga BE-ja, kushtojnë më pak se ata me vlera standarde.
• Çmimi i karbonit i paguar në vend. Kur në vendin e prodhimit paguhet një çmim karboni i detyrueshëm, një zbritje e certifikuar e ul numrin e certifikatave.