Çfarë është CBAM, mekanizmi i BE-së për rregullimin e karbonit në kufi?
Mekanizmi i rregullimit të karbonit në kufi, i njohur si CBAM, është rregullorja e BE-së që vendos një çmim karboni mbi emetimet e gazrave serrë të integruara në disa mallra të importuara. Qëllimi është që importet të paguajnë për karbonin afërsisht sa paguajnë tashmë prodhuesit në BE.
Cilat mallra i nënshtrohen CBAM-it
CBAM vlen për çimenton, hekurin dhe çelikun, aluminin, plehrat kimike, energjinë elektrike dhe hidrogjenin. Baza ligjore është Rregullorja (BE) 2023/956, e ndryshuar në 2025 me Rregulloren (BE) 2025/2083.
Datat kryesore dhe pragu prej 50 tonelatash
- Faza e plotë e CBAM nisi më 1 janar 2026. Periudha kalimtare para saj kërkonte vetëm raportim.
- Pas thjeshtimit të 2025, importuesit që sjellin më pak se 50 tonelata mallra CBAM në vit janë të përjashtuar.
- Deklarata vjetore dorëzohet deri më 30 shtator të vitit pas importit.
- Importuesit nisin të blejnë certifikata CBAM për importet e 2026 nga shkurti 2027.
Pse CBAM i prek edhe eksportuesit nga Ballkani
Deklaruesi është importuesi në BE, por atij i duhen nga ju të dhënat e emetimeve për çdo fabrikë veç e veç. Pa to, ai përdor vlerat standarde, të cilat janë vendosur qëllimisht të larta. Eksportuesi nga Ballkani që i jep të dhëna të ndjekshme deri te burimi për çdo fabrikë, ia mban të ulët koston importuesit. Kështu mbron edhe kontratën.
Emetimet e integruara, të dhënat reale dhe vlerat standarde
CBAM llogaritet mbi emetimet e integruara, d.m.th. CO₂ dhe gazrat e tjera serrë që lëshohen gjatë prodhimit të mallit. Kur fabrika ka të dhëna reale dhe të verifikuara, ato mund të përdoren. Kur nuk ka, përdoren vlerat standarde, të cilat janë vendosur qëllimisht të larta.
Çfarë duhet të bëjë eksportuesi
- Pyesni importuesin nëse mallrat tuaja i nënshtrohen CBAM-it.
- Regjistroni çdo fabrikë prodhuese si objekt më vete dhe shënoni prodhimin çdo muaj.
- Ruani faturat, leximet e matësve dhe regjistrat e prodhimit që qëndrojnë pas shifrave, që verifikuesi t’i kontrollojë.
Lexoni më tej
- CBAM për eksportuesit nga Ballkani Perëndimor: udhëzuesi i plotë
- Çfarë përmban raporti CBAM: kush e dorëzon, çfarë ka brenda dhe kur është afati
- CBAM në 2026: çfarë ndryshoi në janar dhe sa kushton
- Komisioni Evropian: CBAM: udhëzimet zyrtare
Pyetjet më të shpeshta
Çfarë është mekanizmi i rregullimit të karbonit në kufi?
Është rregullore e BE-së që vendos një çmim karboni mbi emetimet e integruara në disa mallra të importuara. Kështu importet paguajnë për karbonin afërsisht sa prodhuesit në BE.
Kush ka detyrime sipas CBAM?
Importuesi në BE, si deklarues i autorizuar. Eksportuesit jashtë BE-së nuk janë deklarues, por importuesit u duhen të dhënat e tyre të emetimeve për çdo fabrikë.
A ka një sasi minimale?
Pas thjeshtimit të 2025, importuesit që sjellin më pak se 50 tonelata mallra CBAM në vit janë të përjashtuar.
Jepini importuesit të dhëna reale, jo vlera standarde.
Çdo fabrikë e regjistruar si objekt më vete, prodhimi i shënuar çdo muaj, dhe faturat e leximet e matësve të ruajtura pas çdo shifre.